Triết lý nhân sinh trong truyện cổ tích giúp thế hệ trẻ nâng cao sự tự ý thức, tự rèn luyện bản thân

Triết lý nhân sinh trong truyện cổ tích Việt Nam có ý nghĩa quan trọng dối với việc rèn luyện bản thân của mỗi con người, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ, nó khuyên con người biết sống nhân nghĩa, yêu lao động và lạc quan trước cuộc đời.

Truyện cổ tích luôn nhắc nhở con người sống có tình nghĩa, có trước sau. Đây là một triết lý nổi bật của truyện cổ tích Việt Nam. Có rất nhiểu truyện cổ tích như (Sự tích chim quốc; Bán tóc đãi bạn; Sự tích trầu cau…) khuyên răn con người phải sống trung thực (Thạch sanh; Cây khế...), sống nhân hậu, thương người (Sự tích con khỉ; Tấm Cám…), sống tự lập (Sự tích dưa hấu, Sự tích bánh chưng, bánh dày...), sống khoan dung độ lượng (Sọ dừa, Thạch sanh…). Trong truyện cổ tích, mảng đề tài ca ngợi lối sống trọng tình nghĩa gần như chiếm vị trí chủ đạo. Hình tượng con người tốt bụng, hiếu thảo, trọng tình trọng nghĩa, có ý thức cộng đồng được thể hiện trong truyện cổ tích Việt Nam đã để lại cho chúng ta những bài học sâu sắc về đạo làm người.

Những tư tưởng nhân nghĩa là truyền thống tốt đẹp của dân tộc đồng thời cũng là những giá trị mà con người phải hướng đến để tự hoàn thiện bản thân. Để giáo dục thế hệ trẻ về cái thiện, cái tốt, đẩy lùi cái xấu, cái ác, đồng thời, giúp họ tự nhận thức và rèn luyện nhân cách của bản thân mình thì truyện cổ tích là một giải pháp hiệu quả và thiết thực. Qua truyện cổ tích, những truyền thống nhân văn, nhân nghĩa của dân tộc được tác giả dân gian khéo léo lồng ghép để giáo dục người nghe. “Cần cù, giản dị, hài hòa, ngay thẳng, thủy chung, đôn hậu, trọng nhân nghĩa, ghét gian tà, yêu cộng đồng, lạc quan yêu đời, đó là những nét đặc sắc trong tính tình của người Việt mà văn học dân gian là tấm gương sáng”(1). Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã từng nhận xét: “Nhân dân ta từ lâu đã sống với nhau có tình có nghĩa”.

Hầu hết những câu truyện cổ tích Việt Nam đều thể hiện tinh thần hăng say lao động, tình yêu lao động của con người. Và cũng nhờ có lao động mà các nhân vật trong truyện cổ tích có thể chiến thắng được cái ác, cái xấu. Thông qua truyện cổ tích, cha ông ta đã ca ngợi truyền thống cần cù, yêu lao động của nhân dân ta. Đó cũng chính là vẻ đẹp tâm hồn, nhân cách của người lao động. Tình yêu lao động xuất phát từ cuộc sống khó khăn, đói khổ, hay từ trong bất hạnh, khổ đau nó thể hiện cho ý chí, niềm tin của con người. Triết lý này đã khích lệ thế hệ trẻ giúp họ hiểu được vai trò to lớn của lao động với cuộc sống, những giá trị thiết thực mà chỉ có lao động mới có được. Thúc đẩy tinh thần tìm tòi, sáng tạo trong lao động, sản xuất của giới trẻ.

Ngày nay trong công cuộc đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước rất cần có sự tham gia của thế hệ trẻ - những chủ nhân tương lai của đất nước. Chỉ có tự giác, tích cực, sáng tạo trong lao động sản xuất mới có thể giúp thế hệ trẻ Việt Nam bắt kịp với sự phát triển của thế giới. V.I. Lênin đã từng nói: “Lôi cuốn mọi người tham gia lao động - là một trong những vấn đề quan trọng và khó khăn nhất của chủ nghĩa xã hội”(2). Triết lý này không chỉ có giá trị lý luận mà còn có giá trị thực tiễn rất lớn, với thế hệ trẻ ngày nay tự ý thức về vai trò của lao động, cũng như sự sáng tạo và tự giác trong lao động là vô cùng quan trọng. Đồng chí Lê Duẩn từng nói: “Lao động trong tập thể là quyền lợi và nghĩa vụ cao quý nhất, là nền tảng của đạo đức mới, là nguồn gốc cuộc sống phong phú về vật chất và tinh thần, là động lực phát triển của chủ nghĩa xã hội”(3).

Không chỉ mang đến những triết lý giáo dục cho thế hệ trẻ về tình yêu, sự sáng tạo trong lao động mà truyện cổ tích còn giúp xây dựng quan điểm sống tích cực, sống lạc quan, có niềm tin vào cuộc sống. Lạc quan luôn là tinh thần xuyên suốt các câu truyện cổ tích Việt Nam. Tinh thần lạc quan, ánh sáng hy vọng được chiếu rọi qua các truyện cổ tích mang vẻ đẹp khỏe khoắn, thể hiện ý chí và nghị lực, thể hiện niềm tin mạnh mẽ của con người. Tư tưởng này được thể hiện rõ nhất thông qua triết lý nhân quả. Trong triết lý nhân quả - triết lý phổ biến trong tư duy người Việt xưa đã chỉ ra rằng con người chỉ cần cố gắng, sống lương thiện, có ích thì kết quả tốt đẹp sẽ đến với họ. Đây cũng chính là lý do mà trong hầu hết truyện cổ tích Việt Nam cái thiện đều thắng cái ác, chính thắng tà, người làm việc ác thì phải chịu đền tội, người hiền lành lương thiện được hưởng hạnh phúc dài lâu. Mặc dù đây không hẳn là điều sẽ diễn ra trong thực tế cuộc sống của chúng ta nhưng triết lý này đã thể hiện một tinh thần nhân đạo cao cả, hướng thế hệ trẻ đến những điều tốt đẹp, xây dựng niềm tin, ước mơ cao đẹp, trong sáng về cuộc sống.